Ściągacze izolacji - szczypce do ściągania izolacji z kabli i przewodów

W sklepach i poradnikach to samo narzędzie występuje pod kilkoma nazwami: ściągacz izolacji, ściągaczka do kabli, szczypce do ściągania izolacji, automat do zdejmowania izolacji, a w żargonie elektroników także "stripper". Wszystkie opisują narzędzie, które nacina izolację wokół żyły i zsuwa ją z końca przewodu.

Różnice są w budowie. Szczypce z otworami, takie jak model w tej kategorii, mają ostrza z wycięciami na kolejne średnice żył. Ściągacze automatyczne same dopasowują się do przewodu. Ściągacze obrotowe nacinają dookoła gruby płaszcz kabla wielożyłowego. Nóż monterski też zdejmie izolację, ale łatwo nim naciąć miedź.

Na karcie produktu przy kolejnych otworach podano jednostkę mm2, ale wartości 0,6-2,6 odpowiadają średnicy żyły w milimetrach, a nie przekrojowi; tak też opisuje je nagłówek karty. Przekroje w mm² dla tych samych rozmiarów są w kolejnej tabeli.

AWG (American Wire Gauge) to amerykańska skala średnic żył: im wyższa liczba, tym cieńsza żyła. Polskie przewody opisuje się przekrojem w mm², dlatego przy wyborze otworu przydaje się przeliczenie. Przekroje są podane w przybliżeniu dla żyły pełnej (drutu).

Żyła z linki, czyli z wielu cienkich drucików, ma przy tym samym przekroju nieco większą średnicę niż drut, bo między drucikami zostaje powietrze. Przy lince wybieraj więc otwór o stopień większy, jeśli przy pierwszej próbie ostrze zahacza o druciki.

Tabela to punkt wyjścia. Średnica żyły zależy od producenta przewodu i od tego, czy to drut, czy linka. Zasada jest prosta: zacznij od otworu podanego w tabeli albo o jeden większego, wykonaj próbę na odcinku przewodu, który i tak odetniesz, i obejrzyj miedź. Jeśli na żyle widać nacięcie lub urwane druciki, użyj większego otworu.

Szczypce z otworami to najprostszy i najbardziej uniwersalny typ do domowego warsztatu. Przy kablu wielożyłowym (np. przewód okrągły trzyżyłowy albo skrętka) pracuje się dwoma narzędziami: najpierw zdejmuje się zewnętrzny płaszcz nożem obrotowym albo nożem w zaciskarce, potem odizolowuje pojedyncze żyły szczypcami.

Przy kablu sieciowym sytuacja jest inna niż przy przewodach elektrycznych. Żył skrętki nie odizolowuje się wcale: wtyk RJ45 i gniazdo keystone mają styki, które przy zaciśnięciu same przebijają izolację żyły. Żyły skrętki mają średnicę około 0,51 mm (24 AWG), więc są cieńsze niż najmniejszy otwór 22 AWG w szczypcach i nie należy ich w nim ściągać.

Ze skrętki zdejmuje się tylko zewnętrzny płaszcz, na długości około 25-30 mm przy wtyku. Służy do tego nóż w zaciskarce. Zaciskarka Jakemy JM-CT4-1 ma według karty obcinarkę i ściągacz do przewodów okrągłych i płaskich do 7 mm, a JM-CT4-3 do 8 mm, z dodatkowym ściągaczem w zestawie. Skrętka z kategorii skrętka ma 6,0 mm średnicy, więc mieści się w obu. Kolejne kroki zarabiania wtyku opisuje wpis jak zarobić wtyk RJ45 na skrętce.

• Zasilanie kamer 12 V - odizolowanie przewodu przed wkręceniem go w złącze DC lub zasilacz.
• Przewody alarmowe i domofonowe - cienkie żyły 0,5 mm² w zaciskach centrali.
• Przedłużenie zasilania - połączenie przewodów w złączce zamiast skręcania i taśmy.
• Oświetlenie LED przy kamerach - przewody zasilacza i taśmy LED.
• Gniazda i włączniki 230 V - przy pracach w domowej instalacji, po wyłączeniu zasilania.

Jak dobrać przewód do zasilania kamery na dłuższym odcinku, opisuje wpis przedłużacz zasilania do kamery.

1. Odłącz zasilanie, jeśli przewód jest częścią instalacji. Sprawdź brak napięcia.
2. Przy kablu wielożyłowym zdejmij najpierw zewnętrzny płaszcz nożem obrotowym lub nożem w zaciskarce, nie nacinając żył.
3. Odczytaj przekrój żyły z nadruku na izolacji i wybierz otwór według tabeli; przy wątpliwości weź większy.
4. Włóż żyłę w otwór tak, żeby po stronie ostrzy zostało tyle izolacji, ile chcesz zdjąć.
5. Zaciśnij szczypce do oporu - ostrza natną izolację dookoła żyły.
6. Przytrzymując zaciśnięte szczypce, odciągnij je wzdłuż przewodu; izolacja zsunie się z końca żyły.
7. Obejrzyj miedź: bez nacięć, wszystkie druciki linki na miejscu. Linkę skręć lekko palcami albo zaciśnij na niej tulejkę.

Najlepiej sprawdzić długość na samym złączu: wiele złączek i gniazd ma na obudowie miarkę albo podaną długość. Za długi odcinek gołej miedzi wystaje poza zacisk i grozi zwarciem, za krótki trzyma się tylko izolacją i z czasem wysuwa.

Drut, czyli żyła z jednego pręta miedzi, jest sztywny i łatwo go odizolować, ale nacięty nawet lekko łamie się w miejscu nacięcia po kilku zgięciach. Dlatego po ściągnięciu izolacji zawsze oglądaj miedź; nacięty drut lepiej uciąć i odizolować od nowa.

Linka, czyli żyła z wielu cienkich drucików, jest giętka, ale ostrza łatwo ucinają kilka zewnętrznych drucików. Każdy urwany drucik zmniejsza przekrój żyły. Przy lince wybieraj otwór o stopień większy i ściągaj izolację powoli, a koniec zabezpieczaj tulejką, jeśli wkładasz go do zacisku śrubowego.

Karta ściągacza podaje, że pasuje on do przewodów ekranowanych i nieekranowanych. W kablu ekranowanym najpierw zdejmuje się zewnętrzny płaszcz, odgina oplot lub folię ekranu, a dopiero potem odizolowuje pojedyncze żyły szczypcami. Ekran trzeba potem podłączyć do właściwego zacisku albo zabezpieczyć tak, żeby nie dotykał żył.

Przewody w izolacji silikonowej i teflonowej (np. w urządzeniach grzewczych) bywają twardsze lub bardziej śliskie niż PVC. Szczypce z otworami radzą sobie z nimi, ale wymagają dokładnego doboru otworu. Kable o przekroju powyżej 6 mm² wymagają już innych narzędzi niż szczypce z tej kategorii.

Popularne domowe przewody to płaskie YDYp (do instalacji podtynkowych) i okrągłe YDY albo OMY (do przedłużaczy i urządzeń). W obu przypadkach praca ma dwa etapy. Najpierw zdejmujesz zewnętrzny płaszcz: w przewodzie płaskim nacinasz go wzdłuż między żyłami i rozchylasz, w okrągłym nacinasz dookoła i zsuwasz. Dopiero potem odizolowujesz każdą żyłę w otworze szczypiec.

Szczypce z otworami nie służą do płaszcza kabla wielożyłowego, bo otwory są dobrane do pojedynczych żył. Do płaszcza używa się noża obrotowego, specjalnego ściągacza do kabli płaskich albo noża z zakrzywionym ostrzem. Nóż prowadzi się płytko, tak żeby nie naciąć izolacji żył pod spodem.

To dwa różne narzędzia, które się uzupełniają. Zaciskarka RJ45 ma nóż do płaszcza skrętki i kabli telefonicznych, ale nie odizoluje pojedynczej żyły przewodu zasilającego. Ściągacz szczypcowy odizoluje żyłę, ale nie zdejmie płaszcza skrętki ani nie zaciśnie wtyku.

Kto montuje kamery PoE i prowadzi tylko skrętkę, potrzebuje przede wszystkim zaciskarki: Jakemy JM-CT4-1 albo Jakemy JM-CT4-3. Kto obok kabla sieciowego podłącza zasilanie 12 V, alarm, domofon czy oświetlenie, potrzebuje też ściągacza. Oba narzędzia razem z wtykami i kablami są w kategorii akcesoria sieciowe.

Kamery WiFi i część kamer z rejestratorem zasila się z zasilacza 12 V przez złącze DC. Gdy kamera wisi daleko od gniazdka, przewód zasilający trzeba przedłużyć albo podłączyć do złącza z zaciskiem śrubowym. W obu przypadkach żyły odizolowuje się na kilka milimetrów i wkręca w zacisk, a połączenie chowa w puszce montażowej pod kamerą.

Na dłuższych odcinkach napięcie 12 V spada na przewodzie, dlatego stosuje się grubsze żyły, na przykład 1 mm² zamiast 0,5 mm². Ile to metrów i jaki przekrój wybrać, wyjaśniają wpisy kabel DC 5,5/2,1 mm do kamer oraz zasilanie kamer 12 V i PoE. Kamery zasilane przez PoE nie wymagają osobnego przewodu - przegląd jest w kategorii kamery IP PoE.

Najmniejsze otwory 22 i 20 AWG odpowiadają przewodom spotykanym w elektronice: przewodom głośnikowym w małych zestawach, kablom w modelach RC, przewodom czujników i taśm LED. Tu precyzja ma największe znaczenie, bo cienka linka łatwo traci druciki. Przy przewodach cieńszych niż 22 AWG szczypce z tej kategorii nie wystarczą i potrzebny jest precyzyjny ściągacz do elektroniki.

W samochodzie i przy przyczepie najczęściej spotyka się przewody 0,75-2,5 mm² w izolacji odpornej na olej i temperaturę. Mieszczą się w zakresie 18-12 AWG, ale izolacja bywa twardsza niż w przewodach domowych, więc warto zacząć od próby na kawałku przewodu.

• Opisane otwory. Każde wycięcie ma oznaczenie AWG lub mm, a nie tylko kolejne kreski.
• Ostre, równe ostrza. Otwory po złożeniu tworzą okrąg bez szczeliny i bez zadziorów.
• Bez luzu w przegubie. Luźne ramiona przesuwają ostrza względem siebie i nacinają miedź.
• Blokada ramion. Utrzymuje narzędzie zamknięte w skrzynce i chroni ostrza.
• Wygodne rękojeści. Przy kilkudziesięciu żyłach dziennie ręka męczy się szybciej przy twardych uchwytach.

Model Jakemy JM-CT4-12 ma według karty siedem opisanych otworów 22-10 AWG, ostrze z dobranym kątem nacinania i blokadę z automatycznym zwalnianiem.

• Przed pracą przy instalacji wyłącz właściwy bezpiecznik i sprawdź brak napięcia próbnikiem.
• Ściągacz izolacji nie jest narzędziem izolowanym do pracy pod napięciem, chyba że producent wyraźnie to deklaruje.
• Nie zostawiaj gołej miedzi poza zaciskiem złączki ani gniazda.
• Uszkodzonego przewodu 230 V z przeciętym płaszczem nie naprawia się taśmą - wymienia się go albo zleca naprawę elektrykowi.
• Prace przy instalacji elektrycznej w budynku wymagają uprawnień; w razie wątpliwości wezwij elektryka.

Ostrze ściągacza z czasem się tępi, zwłaszcza przy twardej izolacji. Tępe ostrze nie przecina izolacji, tylko ją rozciąga i rwie - to sygnał, że narzędzie przestało być precyzyjne.

Izolację da się zdjąć nożem monterskim albo szczypcami tnącymi, ale łatwo przy tym naciąć żyłę dookoła. Takie nacięcie nie przeszkadza od razu, tylko po miesiącach: drut pęka w zacisku, a linka traci część drucików i grzeje się przy większym obciążeniu. Ściągacz z kalibrowanymi otworami nacina tylko izolację, za każdym razem na tę samą głębokość.

Przy kilku połączeniach różnica to głównie wygoda. Przy instalacji z kilkudziesięcioma żyłami, na przykład przy podłączaniu zasilaczy kilku kamer, rozdzielni niskiego napięcia czy centrali alarmowej, oszczędność czasu i liczba poprawek są już wyraźne.

• Taśma izolacyjna - do oznaczania przewodów kolorami i izolowania połączeń niskonapięciowych; więcej w kategorii taśmy.
• Złączki sprężynowe lub dźwigniowe - zamiast skręcania przewodów.
• Końcówki tulejkowe i zaciskarka do nich - do linki w zaciskach śrubowych.
• Zaciskarka RJ45 - do kabli sieciowych; dwa modele są w kategorii zaciskarki.
• Uchwyty i opaski do kabli - w kategorii mocowanie kabli.
• Wtyki i gniazda RJ45 - w kategorii wtyki i gniazda RJ45.

Ostrza ściągacza są najważniejszą częścią narzędzia. Nie używaj go do cięcia drutu stalowego ani gwoździ, bo wyszczerbione ostrze zacznie nacinać miedź w każdym otworze. Po pracy w wilgotnym miejscu wytrzyj szczypce do sucha, a przegub od czasu do czasu przesmaruj kroplą oleju maszynowego.

Przechowuj ściągacz zamknięty, z załączoną blokadą, w szufladzie lub skrzynce, w której nie obija się o inne narzędzia. Model Jakemy ma według karty blokadę z automatycznym zwalnianiem, która trzyma ramiona złożone w czasie przechowywania.

• Izolacja - powłoka na pojedynczej żyle przewodu.
• Płaszcz - zewnętrzna powłoka kabla wielożyłowego.
• Żyła - przewodzący element przewodu, drut lub linka.
• Drut - żyła z jednego pręta miedzi; linka - żyła z wielu drucików.
• AWG - amerykańska skala średnic żył; 22 AWG to około 0,6 mm, 10 AWG to około 2,6 mm.
• mm² - przekrój żyły używany w opisach polskich przewodów.
• Tulejka - metalowa końcówka zaciskana na lince przed włożeniem do zacisku.

• Wiem, jakie przekroje przewodów będę odizolowywać, i mieszczą się w zakresie 22-10 AWG.
• Do płaszcza kabla wielożyłowego lub skrętki mam osobny nóż, np. w zaciskarce.
• Zanim zacznę, robię próbę na odcinku przewodu i sprawdzam, czy miedź jest cała.
• Przy pracy przy instalacji 230 V odłączam zasilanie i sprawdzam brak napięcia.
• Znam długość odizolowania wymaganą przez złączkę lub zacisk.