Taśma izolacyjna PVC - czarna i kolorowe izolacje do przewodów oraz taśmy naprawcze

W sklepach i w mowie potocznej ta sama rzecz ma kilka nazw. Taśma izolacyjna i taśma elektroizolacyjna to nazwy techniczne. Izolacja ("czarna izolacja", "biała izolacja") to skrót, którym elektrycy i majsterkowicze nazywają rolkę taśmy. Taśma PCV i taśma PVC to nazwy od materiału: PCV to polskie oznaczenie polichlorku winylu, PVC to oznaczenie angielskie. Wszystkie te określenia opisują taśmę z tej kategorii.

Dwie nazwy wprowadzają w błąd. Srebrna taśma izolacyjna to zwykle taśma zbrojona tkaniną, nazywana też taśmą amerykańską lub naprawczą. Jest mocna i wodoodporna, ale nie jest taśmą do izolowania połączeń elektrycznych. Taśma izolacyjna do rur to z kolei najczęściej taśma do otulin i izolacji cieplnej, a nie elektrycznej. Obie różnice opisujemy w osobnych sekcjach niżej.

Wymiary podajemy w kolejności grubość x szerokość x długość, tak jak w specyfikacjach na kartach produktów.

Dwanaście produktów to taśmy izolacyjne PVC do przewodów. Pozostałe siedem to taśmy klejące do napraw, montażu i zabezpieczania powierzchni, które trafiają do tej samej szuflady w warsztacie, ale mają inne zadania.

Taśma izolacyjna to folia z plastyfikowanego PVC o grubości ułamka milimetra, pokryta klejem kauczukowym lub akrylowym. Plastyfikator sprawia, że folia jest miękka i rozciąga się na długość wielokrotnie większą od wyjściowej, zanim pęknie. Według karty taśmy VINI-Japan wydłużenie przy zerwaniu wynosi 240%.

Rozciągliwość to najważniejsza cecha w praktyce. Taśmę nawija się z lekkim naciągiem, a ona, kurcząc się, ściska połączenie i przylega do nierównej powierzchni: skręconych żył, złączki, kształtki przewodu. Taśma bez naciągu odstaje i po kilku tygodniach zaczyna się odwijać. Taśma naciągnięta do granicy staje się cienka jak folia spożywcza i traci część właściwości izolacyjnych. Dobry naciąg to taki, przy którym szerokość taśmy zwęża się nieznacznie, a nie o połowę.

Folia PVC jest samogasnąca, czyli nie podtrzymuje płomienia po odsunięciu źródła ognia, a jej powierzchnia jest gładka i nie chłonie wody. Dlatego taśma dobrze chroni połączenie przed kurzem i wilgocią, choć nie zastępuje szczelnej puszki ani złączki hermetycznej na zewnątrz.

Karty podają różne zestawy parametrów, bo producenci badają je według różnych metod. Najważniejsze dane obok siebie:

Napięcie przebicia 5 kV oznacza napięcie, przy którym w warunkach laboratoryjnych dochodzi do przebicia jednej warstwy taśmy. To nie jest dopuszczalne napięcie pracy. W domowej instalacji 230 V taki zapas jest typowy dla taśm PVC, ale dotyczy on szczelnej, nieuszkodzonej warstwy. Temperatura 80°C to górna granica: taśma przy żarówce, w komorze silnika czy przy grzałce szybciej mięknie, a klej zaczyna wypływać spod krawędzi.

Większość taśm izolacyjnych na rynku jest konfekcjonowana w jardach, a w nazwach ofert zaokrągla się je do metrów. Jeden jard to 0,9144 m. Różnica jest niewielka na jednej rolce, ale przy zakupie kilkunastu sztuk do instalacji warto ją uwzględnić.

Rolka 20 jardów ma prawie dwa razy więcej taśmy przy tej samej szerokości i podobnej grubości, więc sprawdza się przy większych pracach: wiązkach w samochodzie, kilku puszkach podczas remontu, oznaczaniu wielu przewodów. Do domowej szuflady wystarczy rolka 10 jardów.

Taśmy w kategorii mają grubość 0,13 mm albo 0,15 mm. W codziennej pracy różnicę czuć głównie w dłoni: grubsza taśma jest nieco sztywniejsza, trudniej ją przerwać palcami i lepiej znosi przetarcie. Cieńsza łatwiej układa się na drobnych połączeniach i daje cieńszą warstwę na wiązce.

Ważniejsza od setnych części milimetra jest liczba warstw. Typowe połączenie izoluje się dwiema albo trzema warstwami z zakładką, więc całkowita grubość izolacji to około 0,3-0,5 mm niezależnie od tego, którą taśmę wybierzesz. Do oznaczania przewodów kolorem, gdzie nawija się jeden pierścień, grubość nie ma praktycznego znaczenia.

Jeśli kupujesz taśmę do pracy na zewnątrz lub w miejscu narażonym na słońce, zwróć uwagę na odporność na promienie UV, którą karta podaje dla taśm Rebel 0,13 mm. Zwykła folia PVC po kilku sezonach na słońcu twardnieje i pęka.

Wszystkie taśmy izolacyjne w kategorii mają szerokość 19 mm. To najpopularniejszy wymiar na rynku, dopasowany do przewodów domowych o średnicy od kilku do kilkunastu milimetrów i do typowych złączek. Węższe taśmy 15 mm wygodniej nawija się na cienkie żyły w elektronice, szersze 25 i 50 mm stosuje się na grube kable i duże mufy.

Przy pracy na bardzo cienkich przewodach, na przykład przy głośnikach czy taśmach LED, taśmę 19 mm można rozciąć wzdłuż nożykiem na dwa paski. Przy przewodach grubszych niż około 20 mm średnicy szybciej pracuje się taśmą szerszą, ale 19 mm też da radę, wymaga tylko więcej zwojów.

W instalacjach niskiego napięcia kolory izolacji żył są ujednolicone normami. Taśma w tym samym kolorze pozwala oznaczyć przewód, gdy kolor izolacji jest niewidoczny, zmieniony albo nietypowy, na przykład w starszej instalacji. Obecnie stosowane oznaczenia:

Żółto-zielony jest zarezerwowany wyłącznie dla przewodu ochronnego i nie wolno go używać do niczego innego. Niebieskim oznacza się przewód neutralny. Kolory faz w instalacji jednofazowej bywają różne, najczęściej brązowy lub czarny. W starszych budynkach spotyka się inne układy kolorów, dlatego przed pracą zawsze sprawdź przewody próbnikiem lub miernikiem, zamiast ufać samemu kolorowi.

Kolory spoza tej listy, na przykład biały, czerwony czy zielony, służą do oznaczeń roboczych: obwodów, kierunków, przewodów niskonapięciowych w samochodzie albo par w okablowaniu alarmu i monitoringu.

Czarna izolacja to podstawowa rolka w każdym domu i warsztacie. Czarny pigment w PVC lepiej znosi światło niż kolory jasne, a na czarnych przewodach zasilaczy, przedłużaczy i kabli samochodowych naprawa jest prawie niewidoczna.

W kategorii są trzy czarne taśmy izolacyjne: VINI-Japan 0,15 mm x 10 jardów z podanym napięciem przebicia 5 kV, Rebel 0,13 mm x 10 jardów oraz Rebel 0,13 mm x 20 jardów, czyli rolka o prawie dwukrotnie większej długości. Obie taśmy Rebel 0,13 mm mają według kart odporność na promienie UV, co ma znaczenie przy kablach na balkonie, przy kamerze czy na ogrodzeniu.

Czarną taśmą w instalacji 230 V owija się zwykle połączenia przewodów fazowych lub całe złącza, gdy nie chodzi o oznaczenie, tylko o dodatkową warstwę ochrony. Jeśli przewód ma być oznaczony jako faza L2, czarny ma też znaczenie formalne.

Taśma żółto-zielona Rebel ma 0,15 mm grubości, 19 mm szerokości i 10 jardów długości. Ten kolor oznacza wyłącznie przewód ochronny PE, czyli uziemienie. Używa się go do oznaczania żyły ochronnej na końcach przewodu, gdy izolacja jest innego koloru, na przykład w starszych przewodach, w przewodach wielożyłowych używanych nietypowo albo w szynach i zaciskach uziemiających.

Nie używaj tej taśmy do oznaczania niczego innego, nawet w instalacjach niskonapięciowych: każdy, kto zobaczy żółto-zielony kolor, założy, że to przewód ochronny, i może potraktować go jako bezpieczny.

Taśma VINI-Japan występuje w siedmiu kolorach o tych samych parametrach: 0,15 x 19 mm, 10 jardów, napięcie przebicia 5 kV, temperatura do 80°C. Kolory dobiera się do zadania:

• Brązowa taśma izolacyjna - oznaczanie fazy L w instalacji jednofazowej i L1 w trójfazowej.
• Niebieska taśma izolacyjna - oznaczanie przewodu neutralnego N.
• Szara taśma izolacyjna - oznaczanie fazy L3, a w domu także naprawy na szarych przewodach płaskich i białym osprzęcie, gdzie czarna byłaby widoczna.
• Biała taśma izolacyjna - naprawy na białych przedłużaczach, kablach ładowarek i przewodach prowadzonych po jasnych ścianach; biała izolacja łatwo przyjmuje opis markerem.
• Czerwona taśma izolacyjna - oznaczanie plusa w instalacjach prądu stałego, w samochodzie, przy akumulatorze, zasilaczu kamer czy taśmach LED.
• Zielona taśma izolacyjna - oznaczenia robocze, numeracja obwodów; nie myl jej z żółto-zieloną.

Taśmę czerwoną w wersji 0,13 mm oferuje też Rebel (10 jardów).

Komplet 10 taśm Rebel to dziesięć rolek 0,13 x 19 mm po 10 jardów w różnych kolorach. Sprawdza się, gdy taśma ma służyć głównie do oznaczania: przy remoncie rozdzielnicy, prowadzeniu wielu przewodów do jednego miejsca, okablowaniu alarmu, monitoringu czy instalacji w przyczepie kempingowej. Każdy obwód albo kierunek może dostać własny kolor, a kolor zapisuje się w opisie rozdzielnicy lub na schemacie.

Jeśli taśma ma służyć do izolowania napraw, a nie do oznaczeń, lepszy jest zakup kilku rolek jednego koloru, zwykle czarnego, i jednej rolki żółto-zielonej. Komplet kolorowy szybciej się kończy w kolorach podstawowych niż w rzadkich.

Taśma izolacyjna jest dodatkową warstwą, a nie sposobem łączenia przewodów. Żyły łączy się złączką, zaciskiem lub lutowaniem, a taśma chroni miejsce połączenia. Kolejność pracy:

1. Wyłącz zasilanie obwodu w rozdzielnicy i sprawdź próbnikiem, że na przewodach nie ma napięcia.
2. Przygotuj końcówki. Zdejmij izolację na długości potrzebnej złączce, najwygodniej ściągaczem izolacji, który nie nacina żyły.
3. Połącz żyły złączką lub zaciskiem dobranym do przekroju i sprawdź, że trzymają się pewnie.
4. Odtłuść i osusz miejsce owijania. Kurz i tłuszcz osłabiają klej bardziej niż cokolwiek innego.
5. Zacznij na nieuszkodzonej izolacji, około 2-3 cm przed miejscem połączenia.
6. Nawijaj z zakładką połowy szerokości i z lekkim naciągiem, spiralnie w kierunku połączenia i dalej, 2-3 cm poza nie.
7. Wróć drugą warstwą w przeciwnym kierunku. Przy połączeniach narażonych na ruch lub wilgoć dodaj trzecią.
8. Zakończ bez naciągu: ostatni zwój połóż luźno i dociśnij palcem, wtedy koniec nie będzie się odwijał.

Przy owijaniu z zakładką połowy szerokości taśma 19 mm przesuwa się o około 9,5 mm na każdy zwój. Na metr wiązki przypada więc około 105 zwojów, a długość jednego zwoju to obwód przewodu, czyli średnica razy 3,14. Przybliżone zużycie na jedną warstwę:

Przy dwóch warstwach zużycie się podwaja. Pojedyncze połączenie przewodów w puszce to zwykle kilkadziesiąt centymetrów taśmy, więc rolka 10 jardów wystarcza na kilkanaście połączeń. Do owijania długich wiązek, na przykład w samochodzie, lepiej od razu policzyć metry i wziąć rolkę 20 jardów.

Oznaczanie to drugie, po izolowaniu, najczęstsze zastosowanie kolorowej taśmy. Na końcu przewodu, tuż przed zaciskiem, nawija się pierścień z dwóch-trzech zwojów bez zakładki spiralnej, jeden na drugim. Taki pierścień ma kilkanaście milimetrów szerokości i jest dobrze widoczny po otwarciu puszki lub rozdzielnicy.

Gdy kolorów jest za mało, stosuje się kombinacje: jeden pierścień czerwony to obwód pierwszy, dwa czerwone to drugi, czerwony i biały to trzeci. Biała taśma przyjmuje opis markerem permanentnym, więc można na niej zapisać numer obwodu lub nazwę pomieszczenia. Schemat oznaczeń warto zapisać na kartce w drzwiach rozdzielnicy albo w dokumentacji instalacji, bo po kilku latach nikt nie pamięta, co oznacza zielony pierścień.

Pamiętaj o dwóch zasadach: nie oznaczaj żadnego przewodu kolorem żółto-zielonym, jeśli nie jest przewodem ochronnym, i nie przeklejaj fabrycznych kolorów żył na inne bez wyraźnego powodu. Taśma ma ułatwiać odczytanie instalacji, a nie ją maskować.

Przy przewodach lutowanych i w elektronice alternatywą dla taśmy jest rurka termokurczliwa, czyli koszulka, która po podgrzaniu kurczy się i ciasno obejmuje połączenie. Rurka daje równą, trwałą izolację, nie odkleja się i nie zostawia kleju, ale trzeba ją nasunąć na przewód przed wykonaniem połączenia i mieć czym ją podgrzać.

Taśma wygrywa tam, gdzie połączenie już jest zrobione, gdzie przewodu nie da się rozłączyć, przy wiązkach wielu przewodów i przy szybkich naprawach w terenie. Często łączy się obie metody: każdą żyłę izoluje się koszulką, a całą wiązkę owija taśmą. W instalacji 230 V w puszkach żadna z nich nie zastępuje złączki, która jest właściwym elementem łączącym.

Taśmą PVC owija się czasem rury: żeby oznaczyć zimną i ciepłą wodę kolorem niebieskim i czerwonym, zabezpieczyć stalową rurę przed zarysowaniem przy przejściu przez ścianę albo spiąć łączenie otuliny. Do tych zadań taśma izolacyjna się nadaje, o ile rura nie jest cieplejsza niż 80°C.

Nie uszczelni natomiast przecieku pod ciśnieniem i nie zastąpi taśmy do izolacji cieplnej. Kapiące złącze rury trzeba naprawić złączką lub uszczelką, a doraźnie, do czasu naprawy, lepiej sprawdzi się gumowa taśma samospajająca, nawinięta z mocnym naciągiem na suchą powierzchnię. Otuliny rur grzewczych łączy się taśmą przeznaczoną do otulin, odporną na wyższą temperaturę.

Najwięcej pracy taśma izolacyjna ma przy przewodach niskiego napięcia: zasilaniu taśm LED 12 V, kamer, czujników alarmu, głośników i dzwonków. Te przewody są cienkie, często mają dwie lub cztery żyły, a połączenia robi się na miejscu montażu. Taśmą izoluje się każdą parę osobno, a potem spina je razem, żeby żyły nie dotykały się przy zginaniu.

Czerwona taśma oznacza plus, czarna minus, a kolorowe pierścienie pozwalają odróżnić przewody sygnałowe od zasilania. Przy prądzie stałym pomyłka biegunowości potrafi uszkodzić odbiornik, dlatego oznaczenie przewodów przed zakryciem połączeń oszczędza czas przy późniejszej diagnozie. Przewody przy ścianie mocuje się potem uchwytami lub opaskami, a taśma zostaje tylko na połączeniach.

Taśma izolacyjna dobrze chroni połączenia i drobne przetarcia płaszcza zewnętrznego, ale ma granice. Przewód zasilający 230 V z przeciętą izolacją żyły, nadtopiony, zgnieciony lub z widocznym miedzianym drutem wymienia się w całości albo naprawia przez wstawienie odcinka z porządnym złączem. Taśma na takim uszkodzeniu z czasem się zsuwa, a uszkodzone miejsce nagrzewa się mocniej niż reszta przewodu.

Nie naprawiaj taśmą przewodów urządzeń o dużej mocy, takich jak czajnik, grzejnik, pralka czy płyta, przewodów pod tynkiem ani przewodów w miejscach, w których są zginane, deptane lub ciągnięte. Prace w instalacji stałej, w rozdzielnicy i w gniazdach zostaw elektrykowi z uprawnieniami. Taśma jest dobra do zabezpieczenia, oznaczenia i porządku, a nie do przywracania pełnej sprawności uszkodzonego kabla.

W samochodzie taśmą izolacyjną owija się wiązki przewodów, zabezpiecza połączenia przy montażu radia, kamery cofania czy oświetlenia i oznacza przewody plus i minus. Ogranicza ją temperatura: według kart taśmy w kategorii pracują do 80°C, dlatego w komorze silnika, przy kolektorze i turbosprężarce stosuje się taśmy materiałowe i oploty odporne na wyższą temperaturę. W kabinie, za deską i w bagażniku zwykła taśma PVC wystarcza.

Przy kamerach monitoringu i oświetleniu ogrodowym taśma chroni połączenie wtyku zasilania i przewodu sygnałowego. Na zewnątrz wybieraj taśmę z odpornością na UV, owijaj od dołu do góry, tak by zwoje układały się jak dachówki i nie zbierały wody, a połączenie umieść w puszce lub osłonie. Do całkowitego uszczelnienia złącza lepsza jest gumowa taśma samospajająca, opisana niżej.

Pod hasłem srebrna taśma izolacyjna ludzie szukają zwykle taśmy zbrojonej, nazywanej też amerykańską. Taśma naprawcza zbrojona Rebel ma według karty 0,26 mm grubości, 50 mm szerokości i 5 m długości, a między folią a klejem ma siatkę z włókien, która nadaje jej wytrzymałość i pozwala rwać ją w poprzek palcami.

Taśma zbrojona służy do szybkich napraw, mocowania, zabezpieczania i uszczelniania: plandeki, osłony, węża ogrodowego, pękniętej obudowy, pudełek do przeprowadzki, przewodów przyklejonych do podłogi na czas imprezy. Według karty pracuje w zakresie od -10 do +80°C i trzyma się PVC, plastiku, aluminium i stali.

Do izolowania połączeń elektrycznych jej nie używaj. Jest grubsza i mniej rozciągliwa od taśmy PVC, nie dopasowuje się do skręconych żył, a karta nie podaje dla niej parametrów izolacyjnych.

Taśma naprawcza wodoodporna Rebel to gumowa taśma o grubości 0,5 mm, szerokości 100 mm i długości 1,5 m. Karta podaje szybkie samospajanie, odporność na zanurzenie w wodzie, UV i ozon, temperaturę pracy do 80°C oraz odporność na napięcie do 600 V. Przed użyciem trzeba usunąć przekładkę z tworzywa.

Taśma samospajająca (samowulkanizująca) działa inaczej niż PVC: rozciągnięte zwoje zlewają się ze sobą w jednolitą, szczelną warstwę gumy. Dzięki temu dobrze uszczelnia złącza na zewnątrz, nieszczelne kolanko, pęknięty wąż czy złącze anteny. Żeby się spoiła, trzeba ją wyraźnie naciągać przy nawijaniu i zachodzić każdym zwojem na poprzedni. Szerokość 100 mm pozwala owinąć większy element jednym-dwoma zwojami, a do cienkich przewodów taśmę można przyciąć nożyczkami.

Taśma piankowa dwustronna Rebel to pianka EVA o grubości 1 mm z klejem po obu stronach. Według kart pracuje w zakresie od -20 do +80°C, jest odporna na wilgoć, zanurzenie w wodzie i promienie UV. Służy do przyklejania tabliczek z numerem domu, wizytówek na drzwiach, listew, uchwytów kabli, lusterek i drobnych ozdób.

Pianka wyrównuje drobne nierówności i amortyzuje drgania, dlatego trzyma lepiej niż cienka taśma dwustronna na fakturowanych powierzchniach. Biała znika pod jasnymi elementami, czarna pod ciemnymi tabliczkami i ramkami.

Szerokość dobiera się do szerokości elementu i jego ciężaru. Taśma 10 mm pasuje do wąskich listew, ramek i krawędzi tabliczek. 15 mm daje półtora raza więcej powierzchni kleju na każdym odcinku, więc lepiej sprawdza się przy cięższej tabliczce i przy przyklejaniu na pionowej ścianie. Przy płaskich elementach naklejaj kilka pasków równolegle, zamiast jednego na środku.

Taśma piankowa jednostronna to uszczelka: ma klej tylko po jednej stronie i służy do wyciszania drzwiczek, uszczelniania szczelin i ochrony przed stukaniem. Dwustronna łączy dwa elementy. W kategorii są tylko taśmy dwustronne. Do uszczelek okiennych i drzwiowych zajrzyj do kategorii uszczelki, a do ciężkich luster i szkła do kategorii mocowanie lustra, tablic i szkła.

Klej dwustronny osiąga pełną siłę po kilkunastu godzinach. Powierzchnie odtłuść, dociśnij element mocno na kilkanaście sekund i nie obciążaj go od razu.

Taśma antypoślizgowa Rebel ma 0,75 mm grubości, 50 mm szerokości i 5 m długości, jest wykonana z PVC z szorstką powierzchnią w czarno-żółte pasy. Według karty pracuje od -20 do +80°C. Przykleja się ją na krawędzie stopni, progi, rampy, podesty i stopnie drabin, gdzie łatwo o poślizg.

Czarno-żółty wzór pełni drugą funkcję: ostrzega o zmianie poziomu, co przydaje się w garażu, piwnicy, warsztacie i przy zejściu do ogrodu. Taśmę naklejaj na czystą, suchą i odtłuszczoną powierzchnię, w temperaturze pokojowej, i dociskaj wałkiem albo dłonią na całej długości. Na schodach wystarczy pas przy krawędzi stopnia, 1-2 cm od nosa schodów.

Taśmy do osłaniania przy malowaniu są w osobnej kategorii taśmy malarskie.

• Taśma odkleja się po kilku dniach - powierzchnia była zakurzona lub tłusta, zabrakło naciągu albo koniec został naciągnięty. Odtłuść, nawijaj z naciągiem, ostatni zwój połóż luźno.
• Klej wypływa i brudzi - taśma pracuje w zbyt wysokiej temperaturze. Zmień miejsce prowadzenia przewodu lub rodzaj taśmy.
• Taśma jest twarda i pęka - leżała długo na słońcu lub w zimnie. W chłodzie ogrzej rolkę w dłoni lub kieszeni przed pracą.
• Rolka skleja się z boku - przechowuj ją w temperaturze pokojowej, w torebce lub pudełku, z dala od grzejnika i rozpuszczalników.
• Koniec taśmy ginie na rolce - po pracy zagnij ostatnie 5 mm, powstanie uchwyt do szybkiego odklejenia.

• PVC / PCV - polichlorek winylu, materiał folii taśmy izolacyjnej.
• Napięcie przebicia - napięcie, przy którym warstwa izolacji przestaje izolować w badaniu laboratoryjnym.
• Wydłużenie przy zerwaniu - o ile procent taśma się rozciągnie, zanim pęknie.
• Jard (yd) - 0,9144 m; 10 jardów to 9,144 m, 20 jardów około 18,3 m.
• Taśma samospajająca, samowulkanizująca - gumowa taśma, której zwoje zlewają się w jedną warstwę.
• Taśma zbrojona, amerykańska - taśma z siatką z włókien, do napraw i mocowania.
• PE, N, L - przewód ochronny, neutralny i fazowy.
• Pianka EVA - elastyczna pianka z kopolimeru etylenu i octanu winylu, nośnik taśmy dwustronnej.

1. Do czego ma służyć: izolacja i oznaczenie (PVC), uszczelnienie (gumowa), naprawa i mocowanie (zbrojona), klejenie elementów (piankowa), bezpieczeństwo na schodach (antypoślizgowa).
2. Jaki kolor wymaga instalacja: żółto-zielony tylko dla PE, niebieski dla N, brązowy, czarny lub szary dla faz.
3. Ile metrów potrzeba: rolka 10 jardów to 9,144 m, 20 jardów około 18,3 m.
4. Czy taśma będzie na słońcu lub na zewnątrz: wybierz odporną na UV i zabezpiecz złącze puszką.
5. Czy temperatura w miejscu pracy nie przekroczy 80°C.
6. Czy masz czym przygotować przewody: ściągacz izolacji, złączki, próbnik napięcia.

Pozostałe akcesoria do przewodów, takie jak uchwyty do kabli z gwoździem i trytytki do spinania wiązek, są opisane w przeglądzie akcesoria do kabli.