Kable antenowe - koncentryk RG6, kabel koncentryczny do anteny TV i SAT

Kabel koncentryczny to nazwa techniczna: przewód, w którym żyła środkowa i ekran mają wspólną oś, czyli są koncentryczne. Koncentryk to potoczna nazwa tego samego kabla. Kabel antenowy i przewód antenowy mówią o zastosowaniu. Po angielsku to coax lub coaxial cable.

RG6 (zapisywany też RG-6, RG 6, RG6-U lub RG6/U) to typ kabla koncentrycznego o impedancji 75 omów, najczęściej stosowany w domowych instalacjach telewizji naziemnej i satelitarnej. Dopisek U pochodzi z dawnego oznaczenia wojskowego i oznacza wersję uniwersalną - kabel RG6 i RG6-U to w praktyce ten sam typ.

W kategorii są trzy rodzaje kabla RG6, z czego dwa także na metry. Wszystkie mają żyłę 1,02 mm, oplot 48 drucików o średnicy 0,12 mm z folią aluminiową i średnicę zewnętrzną 6,8 mm.

Kabel żelowany i kable FeCu są marki Conotech, kable CCS - marki Cabletech. Karty kabli Conotech podają zakres temperatur pracy od -20 do +70 stopni C. Wersje 1 m sprzedawane są na metry: według karty kabla FeCu liczba sztuk w koszyku oznacza liczbę metrów.

Kabel koncentryczny przenosi sygnał radiowy wysokiej częstotliwości z małymi stratami i dobrą ochroną przed zakłóceniami. W domu i na działce spotkasz go w kilku zastosowaniach.

Karta kabla FeCu wymienia zastosowanie w instalacjach zbiorczych, indywidualnych i multiswitchowych, przy odbiorze DVB-T, radia FM/DAB i telewizji satelitarnej DVB-S/S2 oraz w telewizji przemysłowej. Wszystkie te systemy pracują z impedancją 75 omów, więc jeden typ kabla obsłuży większość domowych potrzeb.

Koncentryk ma cztery warstwy, licząc od środka. Każda ma swoje zadanie.

Stała odległość żyły od ekranu nadaje kablowi impedancję 75 omów. Dlatego koncentryk nie lubi zgniatania i ostrych zagięć: odkształcony dielektryk zmienia impedancję w tym miejscu i część sygnału odbija się z powrotem. W karcie kabla CCS średnica izolacji wewnętrznej to 4,8 mm, a średnica zewnętrzna 6,8 mm.

Żyła środkowa koncentryka bywa wykonana z różnych materiałów. W kategorii są trzy.

Sygnał telewizyjny o wysokiej częstotliwości płynie głównie przy powierzchni żyły, więc żyła stalowa pokryta warstwą miedzi przenosi go dobrze. Różnica wychodzi przy prądzie stałym, którym tuner satelitarny zasila konwerter, a dekoder lub zasilacz - wzmacniacz masztowy. Stal ma większą rezystancję, więc na długiej trasie napięcie spada bardziej. Przy instalacji satelitarnej i dłuższych trasach bezpieczniejsza jest żyła miedziana. Żyła stalowa jest za to sztywniejsza i trudniej ją przeciąć zwykłym nożem.

Ekran to bariera między sygnałem z anteny a zakłóceniami z otoczenia: routerem WiFi, telefonem komórkowym, nadajnikami sieci LTE i 5G, zasilaczami. Im szczelniejszy ekran, tym mniej zakłóceń dostaje się do kabla i tym mniej sygnału z niego ucieka.

Kabel podwójnie ekranowany ma folię aluminiową i oplot. W kategorii to kabel RG6-U FeCu 100 m. Kabel potrójnie ekranowany dodaje drugą warstwę folii. Według karty kabel RG-6 gel ma ekran w układzie Trishield: folia AL/PET, oplot aluminiowy o pokryciu 90 procent i druga folia AL/PET. Potrójny ekran ma największy sens przy długich trasach, w budynkach z wieloma źródłami zakłóceń i w instalacjach satelitarnych, gdzie częstotliwości są wyższe. W mieszkaniu z krótkim odcinkiem od gniazda RTV do telewizora wystarcza ekran podwójny.

Kabel żelowany ma przestrzeń pod powłoką wypełnioną żelem hydrofobowym, czyli odpychającym wodę. Według karty kabla RG-6 gel 100 m żel chroni przewód przed wzdłużną penetracją wody. Chodzi o sytuację, w której woda dostaje się do kabla przez uszkodzoną powłokę lub nieszczelny wtyk i wędruje wzdłuż oplotu na wiele metrów, utleniając ekran.

Żelowany kabel wybierz na maszt i dach, do prowadzenia po elewacji, w ziemi w rurze ochronnej i wszędzie tam, gdzie kabel może być narażony na wilgoć lub kondensację. Kabel z tej kategorii ma dodatkowo powłokę z polietylenu (PE), który lepiej niż PCV znosi wilgoć i słońce. W mieszkaniu żel nie jest potrzebny. Przy montażu wtyku żel trzeba usunąć z odsłoniętego fragmentu, żeby nie wszedł między żyłę a styk.

Każdy metr kabla osłabia sygnał. Tę stratę nazywa się tłumieniem i podaje w decybelach na 100 m dla konkretnej częstotliwości. Karta kabla RG6-U CCS podaje następujące wartości:

Tłumienie rośnie z częstotliwością. Telewizja naziemna DVB-T2 nadaje w paśmie UHF, czyli powyżej 470 MHz, a sygnał satelitarny po konwerterze ma częstotliwości od około 950 do 2150 MHz, więc tam tłumienie jest jeszcze większe. Karta kabla CCS zaznacza, że ze względu na tłumienie nie nadaje się on do budowy profesjonalnych sieci kablowych - do domowej instalacji naziemnej na krótkich i średnich trasach w zupełności wystarcza.

Z wartości tłumienia łatwo policzyć stratę na konkretnej trasie. Dla kabla RG6-U CCS i częstotliwości 500 MHz, czyli w dolnej części pasma telewizji naziemnej, wynik wygląda tak:

Każde 3 dB to w przybliżeniu połowa mocy sygnału. Przy mocnym sygnale z bliskiego nadajnika kilka decybeli straty nie ma znaczenia. Przy słabym sygnale, na granicy zasięgu, długa trasa i dodatkowo rozgałęźnik mogą sprawić, że obraz zacznie się zacinać. Wtedy pomaga krótsza trasa, kabel o lepszych parametrach albo wzmacniacz montowany przy antenie, a nie przy telewizorze. Wzmacniacz przy telewizorze wzmocni sygnał już osłabiony przez kabel razem z zakłóceniami, które po drodze do niego weszły, więc daje znacznie mniej niż ten sam wzmacniacz przy antenie.

Do odbioru telewizji naziemnej wystarcza dobry kabel RG6 z każdej z trzech grup. Wybór zależy od miejsca. Antena na dachu lub maszcie z kablem po elewacji - kabel żelowany. Antena pokojowa i gniazdo RTV w ścianie w bloku - kabel FeCu lub CCS na metry. Długa trasa do domku na działce - kabel z żyłą miedzianą i potrójnym ekranem.

Kabel nie zmienia standardu nadawania: telewizor bez obsługi DVB-T2 HEVC nie pokaże kanałów, nawet z najlepszym kablem. Wtedy potrzebny jest dekoder DVB-T2 HEVC z kategorii tunerów. Antenę, jej ustawienie, rozgałęźniki i wzmacniacze opisuje sprzęt naziemny, a po zmianach multipleksów pomaga wpis jak przestroić telewizor przy słabym sygnale.

W bloku z anteną zbiorczą sygnał dociera do mieszkania instalacją w pionie i kończy się gniazdem RTV, a często RTV-SAT, w ścianie. Od gniazda do telewizora potrzebny jest tylko krótki kabel, zwykle 1,5-3 m, zakończony wtykiem IEC lub F w zależności od gniazda. Tu sprawdza się kabel na metry, na przykład RG6-U FeCu z podwójnym ekranem.

Gniazdo RTV-SAT ma dwa lub trzy wyjścia: TV (wtyk IEC męski), radio (IEC żeński) i SAT (F). Do telewizora wybierz wyjście TV, do tunera satelitarnego wyjście SAT. Gdy obraz z anteny zbiorczej jest słaby we wszystkich pokojach, przyczyna leży zwykle w instalacji budynku, a nie w kablu przy telewizorze - wtedy sprawę zgłasza się administracji.

Antena radiowa, zwłaszcza zewnętrzna do odbioru FM lub cyfrowego radia DAB+, łączy się z amplitunerem lub tunerem tym samym kablem koncentrycznym 75 omów co antena telewizyjna. Częstotliwości radiowe są niższe niż telewizyjne, więc tłumienie na metr jest mniejsze: według karty kabla CCS przy 100 MHz to 9,2 dB na 100 m, a przy 500 MHz już 22,1 dB.

W praktyce oznacza to, że kabel RG6 na trasie kilkunastu metrów praktycznie nie osłabia sygnału radiowego. Gniazdo antenowe amplitunera bywa typu F albo IEC - przed zakupem sprawdź, jaki wtyk jest potrzebny.

Kolor powłoki to nie tylko estetyka. Czarna powłoka, jak w kablu żelowanym z tej kategorii, zawiera zwykle sadzę, która chroni tworzywo przed promieniowaniem UV, dlatego czarne kable lepiej znoszą słońce na dachu i elewacji. Biała powłoka z PCV, jak w kablu FeCu, lepiej wygląda na jasnej ścianie w pokoju i łatwiej ją ukryć przy listwie.

Na zewnątrz wybierz kabel czarny z powłoką PE, w mieszkaniu kolor dobierz do ściany. Biały kabel PCV wystawiony na pełne słońce przez kilka lat może zżółknąć i pękać, a pęknięta powłoka wpuszcza wodę do ekranu.

Instalacja satelitarna stawia kablowi wyższe wymagania niż naziemna. Sygnał z konwertera ma wyższe częstotliwości, więc tłumienie na metr jest większe, a tym samym kablem tuner zasila konwerter napięciem stałym i przełącza jego zakresy. Słaba żyła na długiej trasie potrafi obniżyć napięcie na tyle, że konwerter przestaje poprawnie przełączać polaryzację.

Do satelity wybierz RG6 z żyłą miedzianą i potrójnym ekranem, w kategorii to kabel RG-6 gel z żyłą Cu. Każdy konwerter ma osobny przewód do każdego tunera lub do multiswitcha. Karta kabla FeCu podaje zastosowanie także w instalacjach satelitarnych DVB-S/S2 i multiswitchowych - przy krótszych trasach to rozsądny kompromis.

Koncentryk służy też w monitoringu. Analogowe kamery CCTV i kamery w standardach HD po kablu koncentrycznym przesyłają obraz właśnie nim - karta kabla FeCu wymienia zastosowanie w instalacjach telewizji przemysłowej. Kamery IP i większość nowych zestawów monitoringu korzysta jednak ze skrętki, która przenosi obraz i zasilanie PoE jednym kablem. Do nich potrzebny jest kabel skrętka, a nie koncentryk.

Internet po koncentryku to domena operatorów telewizji kablowej - modem łączy się z gniazdem operatora właśnie kablem koncentrycznym. Istnieją też konwertery, które przesyłają sieć Ethernet istniejącym koncentrykiem, przydatne przy starszej instalacji bez skrętki. Rozwiązania opisuje wpis jak podłączyć wiele kamer jednym przewodem.

Kable koncentryczne 75 omów różnią się grubością. Grubszy kabel ma mniejsze tłumienie, ale jest sztywniejszy i wymaga większych wtyków.

Cienki kabel koncentryczny, o który często pytają osoby prowadzące przewód pod listwą lub przez okno, to zwykle RG59 lub jeszcze cieńsze kable 4-5 mm. Ma wyższe tłumienie, więc sprawdza się tylko na krótkich odcinkach. RG6 to rozsądny domyślny wybór, bo łączy niskie straty z łatwym montażem.

Do jednego połączenia, na przykład od gniazda RTV w ścianie do telewizora albo od anteny pokojowej do dekodera, wystarczy kilka metrów kabla. W kategorii są dwa kable na metry: RG6-U CCS i RG6-U FeCu z podwójnym ekranem. Szpula 100 m ma sens przy nowej instalacji w domu, kilku telewizorach, dłuższej trasie od masztu albo gdy instalację robisz dla kilku mieszkań.

Nie łącz kilku krótkich odcinków w jeden długi, jeśli możesz tego uniknąć. Każde połączenie, nawet poprawnie wykonane, dodaje stratę i jest kolejnym miejscem, w które może wejść wilgoć. Jeden ciągły kabel od anteny do rozgałęźnika lub telewizora to zawsze lepsze rozwiązanie niż złączka w połowie trasy.

Szpulę przechowuj w suchym miejscu, a odcięty koniec kabla, który zostaje na szpuli, zabezpiecz taśmą, żeby do oplotu nie dostała się wilgoć i kurz. Przy rozwijaniu kabla z dużej szpuli obracaj ją, zamiast ściągać zwoje bokiem - ściąganie skręca kabel i przy dłuższym odcinku zostawia na nim trwałe sprężynowanie, które utrudnia układanie.

Zmierz trasę, którą kabel naprawdę pobiegnie, i dodaj zapas: pętlę serwisową przy antenie, ominięcie okien i drzwi, pętlę okapową przed wejściem do budynku i 1-2 m przy telewizorze. Gdy z jednej anteny korzystają dwa lub trzy telewizory, policz osobno odcinek od anteny do rozgałęźnika i od rozgałęźnika do każdego telewizora.

Przykładowe obliczenia z trasami od anteny pokojowej po maszt na dachu są w poradniku sprzętu naziemnego. Zasada końcowa jest prosta: kup kilka metrów więcej, niż wyszło z pomiaru, ale nie zostawiaj nadmiaru zwiniętego za telewizorem - każdy metr to dodatkowe tłumienie.

Kabel antenowy kończy się wtykiem. Wtyk F nakręca się na gniazdo anteny, rozgałęźnika, wzmacniacza, konwertera i wielu dekoderów. Do kabla RG6 o średnicy 6,8 mm pasuje metalowy wtyk F 6,8 mm. Wtyk IEC, wciskany, jest w gnieździe antenowym większości telewizorów - często na jednym końcu kabla jest wtyk F, a na drugim przejściówka z F na IEC.

Montaż krok po kroku, rodzaje wtyków (nakręcane, zaciskane, kompresyjne) i liczenie, ile wtyków potrzeba, opisuje kategoria wtyków i przejściówek. Najważniejsza zasada: ani jeden drucik oplotu nie może dotknąć żyły środkowej, bo zwarcie ekranu z żyłą odcina sygnał całkowicie.

Wtyk dobieraj do średnicy kabla, a nie tylko do typu. Wtyk F do kabla 6,8 mm na cieńszym przewodzie trzyma się luźno i przepuszcza wilgoć, a na grubszym nie da się go nakręcić bez zdzierania powłoki. Wtyk dokręcaj ręką - klucz łatwo zrywa gwint gniazda w tunerze lub telewizorze. Na zewnątrz zamiast taniego wtyku plastikowego wybierz metalowy.

Koncentryk jest wytrzymały, ale jego parametry psują się od zgniecenia, załamania i wilgoci. Kilka zasad układania chroni sygnał na lata.

• Bez ostrych zagięć. Promień zagięcia koncentryka powinien wynosić zwykle co najmniej kilka jego średnic, czyli przy RG6 kilka centymetrów. Załamanie pod kątem prostym przy ościeżnicy odkształca dielektryk.
• Bez zgniatania. Nie przybijaj kabla gwoździem przez powłokę i nie dociskaj go mocno opaską. Uchwyty i trytytki zaciskaj tylko tyle, żeby kabel się nie przesuwał.
• Z dala od zasilania. Prowadź koncentryk w odległości od przewodów 230 V, a gdy musi je skrzyżować - pod kątem prostym.
• Pętla okapowa. Przed wejściem do budynku zrób zwis, z którego woda skapie, zamiast płynąć po kablu do środka.
• Przez okno. Zamiast przygniatać kabel ramą okna, wywierć przepust w ościeżnicy lub ścianie i uszczelnij go.

Do ziemi kabel koncentryczny prowadzi się w rurze ochronnej, a nie bezpośrednio w gruncie. Rura chroni przed uszkodzeniem łopatą, korzeniami i gryzoniami oraz pozwala wymienić kabel w przyszłości. Nawet w rurze kabel jest narażony na wilgoć i kondensację, dlatego do ziemi wybierz kabel żelowany z powłoką PE, taki jak RG-6 gel 100 m.

Na maszcie i elewacji kabel przymocuj co kilkadziesiąt centymetrów, żeby wiatr go nie szarpał, a złącza na zewnątrz zabezpiecz przed wodą taśmą samowulkanizującą lub osłoną. Zawilgocony wtyk to najczęstsza przyczyna sygnału, który pogarsza się z miesiąca na miesiąc, zwłaszcza po deszczowej jesieni. Podobne zasady dla kabli sieciowych opisuje wpis kabel internetowy w ziemi.

Często pada pytanie, jaki kabel koncentryczny wybrać do telewizji 4K. Odpowiedź jest prosta: kabel antenowy nie przenosi rozdzielczości, tylko sygnał radiowy z multipleksami. Jeśli kanał nadawany jest w 4K, a kabel dostarcza do tunera sygnał o wystarczającym poziomie i jakości, obraz będzie w 4K. Nie istnieje osobny kabel antenowy 4K.

Pomyłka wynika z mieszania kabli. Obraz 4K z dekodera, przystawki lub konsoli do telewizora przesyła kabel HDMI w odpowiedniej wersji, a nie koncentryk. Kabel antenowy z wtykiem HDMI nie istnieje - sygnał z anteny zawsze trafia najpierw do tunera w telewizorze lub dekoderze.

Do przygotowania końcówki kabla wystarczy ostry nóż lub ściągacz izolacji do kabli koncentrycznych i obcinaczka. Ściągacz z dwoma ostrzami zdejmuje powłokę i dielektryk na właściwą długość jednym ruchem, bez nacinania oplotu i żyły. Nożem trzeba pracować ostrożnie - nacięta żyła łatwo pęka przy dokręcaniu wtyku.

Kabel z żyłą stalową, CCS lub FeCu, jest twardszy niż miedziany i szybciej tępi ostrza, dlatego przytnij go mocną obcinaczką, a nie nożyczkami. W kablu żelowanym usuń żel z odsłoniętego fragmentu suchą ściereczką. Drobne narzędzia do prac przy elektronice są w kategorii narzędzia.

Najprostszy test to menu telewizora lub dekodera. W ustawieniach kanałów lub w informacjach o sygnale zobaczysz siłę i jakość sygnału dla danego multipleksu. Jakość jest ważniejsza od siły: wysoka siła przy niskiej jakości oznacza zwykle zakłócenia lub przesterowanie, a nie za słabą antenę.

Gdy podejrzewasz kabel, podłącz na próbę krótki, sprawny odcinek bezpośrednio od anteny lub gniazda do telewizora. Jeśli jakość wyraźnie rośnie, winna jest stara trasa: wtyki, złączki albo zawilgocony kabel. Miernikiem uniwersalnym sprawdzisz ciągłość żyły i ekranu oraz brak zwarcia między nimi, ale tylko przy kablu odłączonym od urządzeń.

Kabel antenowy nie zużywa się szybko, ale nie jest wieczny. Wymiana ma sens, gdy kabel ma kilkanaście lat, był prowadzony na zewnątrz bez żelu, ma popękaną powłokę, zielony lub czarny nalot korozji pod wtykiem albo gdy trasa ma kilka złączek zrobionych przy kolejnych przeróbkach. Stare, cienkie kable z rzadkim oplotem gorzej chronią przed zakłóceniami z nowych sieci komórkowych.

Przy wymianie poprowadź jeden ciągły odcinek od anteny lub rozgałęźnika do telewizora i załóż nowe wtyki na obu końcach. To zwykle tańsze i skuteczniejsze niż zakup wzmacniacza, który wzmocniłby też zakłócenia wchodzące przez stary kabel.

Antena na dachu lub maszcie jest najwyżej położonym elementem metalowym budynku, a koncentryk prowadzi od niej prosto do telewizora. Podczas burzy przepięcie z kabla potrafi uszkodzić tuner. Instalację zewnętrzną uziemia się przez uziemienie masztu i ekranu kabla - to zadanie dla instalatora, zgodnie z zasadami ochrony odgromowej budynku.

W domu najprościej chronić sprzęt, odłączając wtyk antenowy od telewizora i dekodera podczas burzy oraz na czas dłuższego wyjazdu. Listwa przeciwprzepięciowa chroni zasilanie, ale nie chroni wejścia antenowego, jeśli nie ma osobnych gniazd koncentrycznych.

Większość problemów z odbiorem, które ludzie przypisują antenie lub telewizorowi, ma przyczynę w kablu i złączach.

Przy diagnozie zacznij od wtyków: odkręć, sprawdź, czy nie ma śladów wilgoci i korozji, przytnij kabel o kilka centymetrów i załóż wtyk ponownie. To naprawia zaskakująco wiele usterek bez wymiany kabla. Pozostałe kable do telewizora i sprzętu audio opisuje kategoria kable i przewody.

Najważniejsze pojęcia z kart kabli antenowych:

• Koncentryk - potoczna nazwa kabla koncentrycznego.
• RG6, RG6-U - typ kabla koncentrycznego 75 omów do anteny TV i SAT.
• Impedancja 75 omów - parametr, do którego dopasowane są anteny, tunery i wtyki.
• Żyła Cu, FeCu, CCS - miedź lita albo stal pokryta miedzią.
• Dielektryk - izolacja między żyłą a ekranem.
• Oplot 48/0,12 - 48 drucików o średnicy 0,12 mm w ekranie.
• Trishield - potrójny ekran: folia, oplot, folia.
• Żel hydrofobowy - wypełnienie blokujące wnikanie wody wzdłuż kabla.
• Tłumienie (dB/100 m) - strata sygnału na 100 m przy danej częstotliwości.
• Wtyk F - nakręcany wtyk koncentryka.
• DVB-T2, DVB-S2 - standardy telewizji naziemnej i satelitarnej.

Przed zakupem kabla sprawdź poniższe punkty. Oszczędzą one wymiany kabla po roku.

• trasa zmierzona od anteny do telewizora, z zapasem na pętle,
• na zewnątrz, na maszcie i w ziemi - kabel żelowany z powłoką PE,
• satelita lub długa trasa - żyła miedziana i potrójny ekran,
• krótki odcinek w mieszkaniu - kabel na metry FeCu lub CCS,
• wtyki F pasujące do średnicy 6,8 mm i zapas 2-3 wtyków,
• przejściówka F na IEC, jeśli telewizor ma gniazdo IEC,
• taśma samowulkanizująca do złączy na zewnątrz,
• telewizor lub dekoder obsługujący DVB-T2 HEVC.