Czy kamera może być skierowana na drogę? Kamera na domu a RODO

Czy kamera może być skierowana na drogę? Krótka odpowiedź: kamera na prywatnym domu może przypadkiem objąć skrawek drogi, ale nie powinna być na nią skierowana celowo, a jeśli obejmuje przestrzeń publiczną, właściciel przestaje korzystać ze zwolnienia dla monitoringu domowego i musi spełnić obowiązki z RODO. Granica nie przebiega więc między "wolno" a "nie wolno", tylko między kadrem ograniczonym do posesji a kadrem, który rejestruje przechodniów, samochody i sąsiadów.

Problem dotyczy szczególnie kamer obrotowych z kategorii kamery zewnętrzne WiFi. Kamera tubowa ma stały kadr, który ustawia się raz. Kamera obrotowa (PTZ) przy śledzeniu ruchu potrafi obrócić się za samochodem jadącym ulicą, a modele z zoomem optycznym 36x przybliżają obraz z odległości, z której kamera ze stałym obiektywem pokazałaby tylko sylwetkę. Im większe możliwości kamery, tym staranniej trzeba ograniczyć jej pole widzenia.

Kamera skierowana na drogę a zwolnienie domowe w RODO

RODO, czyli unijne rozporządzenie 2016/679 o ochronie danych osobowych, w art. 2 ust. 2 lit. c wyłącza ze swojego zakresu przetwarzanie danych przez osobę fizyczną w ramach czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze. Kamera, która nagrywa wyłącznie własne podwórko, ogród i drzwi wejściowe, mieści się w tym wyjątku. Właściciel nie musi wtedy prowadzić dokumentacji ani wywieszać klauzuli informacyjnej.

Kluczowe orzeczenie w tej sprawie wydał Trybunał Sprawiedliwości UE 11 grudnia 2014 roku w sprawie C-212/13 Ryneš. Mężczyzna z Czech zamontował kamerę na swoim domu po serii ataków na budynek. Kamera obejmowała też fragment ulicy i wejście do domu naprzeciwko. Trybunał uznał, że monitoring, który choćby częściowo obejmuje przestrzeń publiczną i jest skierowany poza prywatną posesję, nie jest czynnością o czysto osobistym ani domowym charakterze. Jednocześnie wskazał, że ochrona mienia, zdrowia i życia rodziny może być prawnie uzasadnionym interesem, który taki monitoring usprawiedliwia.

W praktyce oznacza to dwie sytuacje:

• Kadr tylko na posesję: zwolnienie domowe, brak obowiązków z RODO, ale nadal obowiązują przepisy o ochronie dóbr osobistych.
• Kadr obejmuje drogę, chodnik albo cudzą działkę: właściciel kamery staje się administratorem danych i musi spełnić obowiązki z RODO, przede wszystkim obowiązek informacyjny i zasadę minimalizacji.

Kiedy kamera na posesji obejmuje drogę zgodnie z prawem

Samo uchwycenie fragmentu drogi nie jest jeszcze naruszeniem prawa. Kamera, która pilnuje bramy wjazdowej, zawsze pokaże kawałek chodnika za nią. Liczy się cel i proporcja. Europejska Rada Ochrony Danych w wytycznych 3/2019 w sprawie przetwarzania danych osobowych za pomocą urządzeń wideo podkreśla, że monitoring należy ograniczyć do obszaru niezbędnego do osiągnięcia celu, a przestrzeń publiczną obejmować tylko wtedy, gdy bez tego nie da się chronić posesji.

Uzasadnieniem może być konkretne zagrożenie: wcześniejsze włamanie, niszczenie ogrodzenia, kradzież samochodu sprzed bramy. Ogólna ciekawość, kto przechodzi ulicą, takim uzasadnieniem nie jest. Kamera skierowana celowo na drogę, żeby obserwować ruch, przechodniów albo sąsiadów, nie ma oparcia w prawnie uzasadnionym interesie.

Kamera obrotowa i zoom: dlaczego kadr drogi zmienia się sam

Kamera tubowa ze stałym obiektywem 3,6 mm obejmuje szeroki kadr i ma ograniczony zasięg szczegółów. Kamera obrotowa ma trzy funkcje, które sprawiają, że droga może trafić do nagrania nawet przy poprawnym ustawieniu pozycji bazowej:

• śledzenie ruchu - kamera obraca się za obiektem, także za przechodniem idącym chodnikiem,
• trasa patrolowa - jeśli jeden z presetów pokazuje ulicę, kamera regularnie ją nagrywa,
• zoom optyczny - modele z obiektywem 2,8-12 mm (zoom 4x) albo zoomem 36x pozwalają odczytać tablice rejestracyjne i rozpoznać twarze daleko poza posesją.

Rozwiązaniem jest ustawienie presetów tak, by żaden nie kierował kamery na drogę, oraz maski prywatności, która zasłania ulicę niezależnie od trybu pracy. Jak zaprogramować presety i trasę, opisuje poradnik kamera obrotowa WiFi - presety, trasa i śledzenie.

Jak ustawić kamerę skierowaną na drogę krok po kroku

Jeśli kamera musi obejmować bramę od strony ulicy, ustaw ją tak, by kadr zawierał możliwie mało przestrzeni publicznej. Kolejność czynności:

1. Wybierz miejsce montażu. Kamera zawieszona wysoko pod okapem i skierowana w dół na bramę widzi mniej ulicy niż kamera na słupku ogrodzenia patrząca poziomo. Wskazówki co do wysokości montażu są w poradniku gdzie i na jakiej wysokości zamontować kamery wokół domu.
2. Ustaw pozycję bazową na wjazd, nie na ulicę. Dolna krawędź kadru może obejmować pas chodnika przed bramą, górna nie powinna sięgać przeciwnej strony jezdni.
3. Włącz maskę prywatności. W aplikacji zaznacz prostokąty, które mają być zaczernione na podglądzie i w nagraniu: jezdnię, chodnik po drugiej stronie, okna sąsiadów.
4. Ogranicz śledzenie. Jeśli aplikacja pozwala ustawić strefę detekcji, obejmij nią tylko posesję. Ruch na ulicy nie wyzwoli wtedy obrotu kamery.
5. Sprawdź wszystkie presety. Przejdź po kolei przez każdą zapisaną pozycję i sprawdź, czy maska zasłania drogę w każdej z nich.
6. Zrób zrzut ekranu kadru. Zapisany obraz z maską jest dowodem, że monitoring został ograniczony do posesji, przydatnym przy skardze sąsiada.

Maska prywatności w kamerze obrotowej działa różnie w zależności od modelu. W części kamer maska jest przypisana do pozycji obrazu i przesuwa się razem z obrotem, w innych zostaje w tym samym miejscu ekranu. Po ustawieniu trzeba to sprawdzić, obracając kamerę ręcznie.

Tabliczka i obowiązek informacyjny przy kamerze na drogę

Gdy kamera obejmuje przestrzeń publiczną, właściciel jako administrator danych musi poinformować osoby nagrywane o monitoringu. Wytyczne 3/2019 opisują informację dwupoziomową:

• pierwszy poziom - tabliczka przy wejściu na posesję, widoczna przed wejściem w kadr: piktogram kamery, kto jest administratorem, cel monitoringu i gdzie znaleźć pełną informację,
• drugi poziom - pełna klauzula: podstawa prawna (zwykle art. 6 ust. 1 lit. f RODO, czyli prawnie uzasadniony interes), okres przechowywania nagrań, prawa osób nagrywanych.

Sama tabliczka "teren monitorowany" bez danych administratora nie spełnia obowiązku informacyjnego. Pełną klauzulę można wywiesić przy furtce albo udostępnić na żądanie.

Jak długo przechowywać nagrania z drogi

RODO nie podaje jednej liczby dni. Wytyczne EROD wskazują, że w większości przypadków nagrania powinny być usuwane po kilku dniach, a im dłuższy okres przechowywania, zwłaszcza powyżej 72 godzin, tym mocniejsze uzasadnienie musi przedstawić administrator. Kamera z kartą microSD nadpisuje najstarsze nagrania, gdy karta się zapełni, więc okres przechowywania wynika z pojemności karty i rozdzielczości zapisu. Fragment z konkretnym zdarzeniem, na przykład kradzieżą, można zabezpieczyć dłużej i przekazać policji.

Kamera skierowana na drogę i sąsiada: ryzyko sporu

Poza RODO jest jeszcze Kodeks cywilny. Art. 23 i 24 chronią dobra osobiste, w tym prywatność i wizerunek. Sąsiad, którego okna albo ogród stale widać w kadrze, może żądać zaniechania naruszenia, czyli przestawienia kamery, a przy poważnym naruszeniu także zadośćuczynienia. Spory o kamery sąsiedzkie trafiają do sądów cywilnych, a skargi na monitoring obejmujący przestrzeń publiczną do Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Osobna sprawa to publikowanie nagrań. Wrzucenie filmu z przechodniem albo kierowcą do internetu to rozpowszechnianie wizerunku, na które co do zasady potrzebna jest zgoda tej osoby (art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Nagranie kradzieży należy przekazać policji, a nie publikować w mediach społecznościowych.

Szerzej o granicy między ochroną posesji a prywatnością sąsiada piszemy w tekście czy kamera WiFi może nagrywać sąsiada.

Kamera skierowana na drogę wewnętrzną, dojazdową albo osiedlową

Nie każda droga za bramą jest drogą publiczną. Ustawa o drogach publicznych odróżnia drogi publiczne od dróg wewnętrznych, do których należą między innymi drogi osiedlowe, dojazdy do kilku działek i drogi na terenie zakładów. Dla RODO ten podział ma jednak mniejsze znaczenie, niż się wydaje. Liczy się to, czy kamera rejestruje osoby spoza domowników. Droga dojazdowa, z której korzysta pięciu sąsiadów, to wciąż przestrzeń, w której kamera nagrywa cudze osoby i cudze samochody.

Najczęstsze sytuacje wyglądają tak:

• Droga dojazdowa we współwłasności kilku działek. Kamera jednego właściciela nagrywa wszystkich współwłaścicieli. Najbezpieczniej uzgodnić kadr z sąsiadami na piśmie i zasłonić maską fragmenty pod ich bramami.
• Osiedle domów w zabudowie szeregowej. Wspólne dojazdy i chodniki często należą do wspólnoty albo spółdzielni. Monitoring części wspólnych to decyzja zarządcy, a nie pojedynczego mieszkańca.
• Droga gruntowa wzdłuż działki rekreacyjnej. Ruch jest mały, ale zasada pozostaje ta sama: kadr na bramę i ogrodzenie, nie na drogę.
• Plac budowy przy ulicy. Kamera pilnuje maszyn i materiałów, ale nie powinna obejmować całej ulicy. Pomaga maska prywatności i ustawienie kamery od strony ulicy w głąb placu.

We wszystkich tych przypadkach sprawdza się ta sama metoda: kamera patrzy z zewnątrz do środka posesji, a nie z posesji na zewnątrz. Kamera zawieszona na ścianie budynku i skierowana w stronę bramy widzi wejście na teren, a fragment drogi za bramą zajmuje tylko wąski pas u góry kadru, który łatwo zasłonić maską prywatności.

Wybór kamery, która nie patrzy na drogę

Jeśli kamera ma pilnować tylko wjazdu i podwórka, dobór sprzętu może zmniejszyć problem z drogą jeszcze przed montażem. Kilka zasad:

• kamera tubowa ze stałym kadrem jest prostsza do ustawienia zgodnie z prawem niż obrotowa, bo nie zmienia pola widzenia,
• kamera obrotowa przyda się na dużej działce, ale wymaga przemyślanych presetów i maski prywatności,
• zoom optyczny 36x ma sens przy rozległym terenie firmy albo budowy, a przy domu w zabudowie szeregowej głównie zwiększa ryzyko nagrywania tego, czego nie trzeba.

Porównanie kamer obrotowych z zoomem i bez, z PoE i bez, a także kryteria wyboru do domu i firmy zbiera przewodnik kamera obrotowa zewnętrzna - jak wybrać.